Verlies, rouw en ritueel

7 mei 2015

Verlies is meer dan het overlijden van een dierbare, ook een geboorte kan grote emoties losmaken. Geboorte betekent voor jonge mensen vaak het definitieve verlies van hun jong-zijn of zorgeloosheid. Onder blijdschap kan ook verlies liggen.

In dit artikel beperk ik mij even tot een voorbeeld van wat we noemen groot verlies, de dood van een dierbare anders dan door ouderdom.

In verschillende culturen of subculturen bestaan (nog) rituelen, rondom verlies. Ik zie verliesrituelen als minder op ratio gebaseerde gedragingen rondom een verlies, waardoor wij meer in staat zijn contact te maken mét die gebeurtenis of de emotionele gevolgen daarvan. Zijn met wat is, gesteund door het ritueel, waarin de aanvaarding van de emotionele reactie ligt besloten.

Aanvaarding van de emotionele reactie ligt lastig in het Westen. Er is meer aandacht in de media voor een heel land dat rouwt om de slachtoffers van een ramp, dan dat we in onze directe omgeving ruimte laten aan de werkelijk betrokkenen om te zijn met wat is. Rouw hier in het westen is een praat-ding. Als de begrafenis voorbij is en nabestaanden pakken de dagelijkse weer draad op, dan moet het ook maar weer voorbij zijn.

Verlies als praatding, dualiteit

Er wordt meer gepraat over verlies dan dat we reacties toelaten. Hoe doen we dat hier? Nou, we geven het een plek, we verwerken het en we praten maar, vooral veel praten. En omdat we er zo voor weglopen – ook moeten weglopen want het vermijden zit in onze hele samenleving – is rouw binnen het hulpverleningsdomein gekomen. We zijn zo van onze natuur los geraakt dat we voor veel levenszaken professionals nodig hebben, wat een toestand.

Ik zeg maar zo: hoe minder we ons tot verlies verhouden, hoe natuurlijker onze rouw zal verlopen. Dat wat rouwen in de weg staat is het 'omgaan' met verlies. Omgaan mét is een product van het manifeste, dat wij er met ons hoofd van maken. Zodra we dát nalaten nemen we pijn voor wat is: pijn.

Omgaan met verlies, het een plek geven, zijn gedachteconstructies. Er is nergens een 'plek', er is alleen pijn. Pijn verdient onze onverdeelde aandacht, onverdeeld, nonduaal. Pijn toelaten daar gaat het om, de rest komt later en vanzelf.